Petak, 15. decembar 2017. 9:20:20
Hronološka istorija Pančeva 19. vek

[ do 18. veka ] [ 18. vek ] [ 19. vek ] [ 20. vek ]


1801. Ukida se kantonski sistem i grad ponovo potpada pod vojnu upravu.U toranj rimokatoličke crkve ugrađen je sat, a u kafani "Kod Sedam Švaba" zakupljena je jedna soba za potrebe lečenja građanstva. Joanikije Milković piše povest vojlovačkog manastira.

1802. Zabranjuje se pušenje na ulici, a kuće prvi put dobijaju brojeve prema katastarskom registru. Na tri lokacije u gradu podižu se spomenici u obliku krsta. Pančevo pogađa zemljotres.

1803. Magistrat Jevrejima dodeljuje prostor za groblje.

1804. Postavljen je spomenik u obliku krsta na Velikoj pijaci i osnovano je Ribarsko potporno društvo.

1805. Prvi štrajk zabeležen u istoriji grada organizuju priučene svilarske radnice.

1806. Prota Andrija Arsenijević osvećuje srbijanske ratne zastave i drži molepstvenije za pobedu Srba nad Turcima.

1807. Počinje izgradnja crkve koja će biti posvećena Uspenju Bogorodice.

1811. Osvećena je novoizgrađena Uspenska crkva sa dva tornja. Štrajkuju obućarski radnici.

1812. Osnovan je Fond za izgradnju Magistrata.

1813. Postavljeni su spomenici svetom Florijanu i Jovanu Nepomuku, a Streljačkoj družini odobreni su statuti.

1814. Natkriveno je građansko strelište.

1815. Na službu u varoš dolazi brigadni general Mihovil Mihaljević.

1817. Car Franc II i carica Karolina posećuju Pančevo. Jevtimije Slavković otvara prvu prodavnicu knjiga u varoši.

1818. Ogroman požar iz gostionice "Kod Sunca" širi se gradom i uništava 144 kuće, 200 štala i 193 šupe.

1819. Rođen je Vasa Živković.

1820. Prema planu grada iz te godine, Pančevo je podeljeno na 12 četvrti i ima 1419 kuća.

1821. Podignuta je vatrogasna pojata a građani o svom trošku postavljaju 300 fenjera.

1822. Osnovana je Bahmanova ciglana.

1824. Trgovac Spasoje Jagodić dobija plemićku titulu, a Joakim Vujić igra u varoši tri predstave na srpskom jeziku.

1825. Osnovan je Sirotinjski fond.

1826. Sazidana je zgrada Devojačke škole.

1827. Osnovana je nedeljna, povtorna škola za kalfe, a proradile su fabrika likera i Pajerova pilana na vetar.

1828. Ilija Milosavljević Kolarac (1800-1878) se nastanjuje u Pančevu.

1829. Kultiviše se 16 jutara prigradske šume koja se pretvara u park - Narodnu baštu. Konstantin Danil potpisuje ugovor o izradi ikonostasa u Uspenskoj crkvi.

1830. Podignuta je građanska bolnica. Umesto točkova za izvlačenje vode, tri bunara na Velikoj pijaci sada imaju pumpe. Ćurčin i Stojanović otvaraju tekstilnu radnju "Kod Zlatne ruže" a Vincenc fabriku ulja.

1831. Od kolere umire 71 građanin.

1832. Episkop budimski Stevan Stanković, nakon ukrašavanja ikonostasa, osvećuje Uspensku crkvu (drugi put). Na Komarčevom ostrvu se osniva kupatilo.

1833. Položeni kamenovi temeljci Magistrata i nove streljane. Konstantin Danil završava oslikavanje ikonostasa u Uspenskoj crkvi. Pošta ponedeljkom i petkom odlazi za Temišvar.

1834. Vilhelm Herman von Graf otvara apoteku "Kod Salvatora."

1835. Trgovac Toma Sandulović zaveštava sredstva u fond iz kojeg će se podići gimnazija.

1836. Gostioničar Ignjat Barajevac zaveštava gostionicu "Kod Zvezde" u fond za podizanje gimnazije i otvara se prva tkačnica svile.

1837. Grad pogađa zemljotres.

1838. Osnovano je Pančevačko srpsko crkveno pevačko društvo i završena je izgradnja Magistrata. Grad po treći put u veku pogađa zemljotres.

1839. Miloš Obrenović posetio Pančevo. Osnovan je "Fenjerski fond". Rođen je Svetislav Kasapinović.

1840. Konstituisana je Evangelistička crkvena opština.

1841. Konstituiše se Srpska pravoslavna crkvena opština.

1842. Ilija Milosavljević Kolarac, koji od 1828. živi u Pančevu, postaje austrijski državljanin, a iz Beograda dolazi Nikola Đurković.

1844. Pančevačko pozorišno udruženje prikazuje "Kod Trubača" prve predstave. U Tamiš je uplovio prvi parobrod, a Fridrih Makart konstruiše prvi parni mlin u Banatu, koji ove godine otpočinje sa radom.

1845. Rođen je Kamenko Jovanović, budući knjižar.

1846. Paroh Vasa Živković održao je prvu službu u Uspenskoj crkvi. Proradila je fabrika zejtina sa Makartovom hidrauličnom presom na parni pogon. Otvorena je Čitaonica "Kasina".

1847. Rođeni su Pavle Jovanović, budući knjižar, i Dragomir Krančević, budući virtuoz na violini.

1848. Pobunjeni građani biraju novu varošku upravu, na čijem čelu je Vikentije Kostić kao gradonačelnik, a šef policije je Herman Graf. Uz burna politička zbivanja, u gradu se pojavljuje i kolera. Ignac Vajfert preuzima pivaru. Krajem godine umire general Stevan Šupljikac.

1849. Mađarske trupe, pod vođstvom generala Percela, zauzimaju Pančevo u maju i napuštaju ga u avgustu. Reorganizovana je granica što je bitno suzilo delokrug Magistrata u narednih deset godina. Rođen je Mita Topalović.

1850. Rođen je Đorđe Vajfert. Otvoren je parobrodski saobraćaj za Beograd i Zemun. Pančevački Nemci osnivaju muški kvartet.

1851. Otvara se prva dvorazredna niža realna škola. Rođen je budući zoolog Ludvig Vartolomej Graf.

1852. Car Franc Jozef I puca na pančevačkom Strelištu.

1853. Započinju radovi na obnavljanju zvonika i krova na crkvi sa dva tornja.

1854. Ostvarena je dnevna parobrodska veza sa Beogradom i Zemunom. Karl Vitigšaleger otvara u svojoj radnji pozajmno odeljenje, preteču javne biblioteke.

1855. Osniva se gradska kapela sa zadatkom da o praznicima svira u Narodnoj bašti. Ignjat Vajfert u pivari otvara parno kupatilo sa 12 tuševa. Otvara se Srpska devojačka škola a iz štampe izlazi na nemačkom jeziku pisana "Istorijska skica Carsko-kraljevskog vojnog komuniteta Pančova" vojnog kapelana Luke Ilića.

1856. Ilija Milosavljević Kolarac se seli iz Pančeva.

1857. Podignuti su Pristanište, kapetanija i parobrodska stanica. Popravljena rimokatolička crkva osvećena je po drugi put a nadograđeni toranj dobija današnji izgled.

1859. Carskim patentom izdata je Uredba o zanatima a u gradu je formirano pet zanatskih zadruga i jedno trgovačko udruženje.

1860. Otvorena je telegrafska stanica.

1861. Violinista Dragomir Krančević izvodi prvi koncert i to u korist sirotinje. Osvećeno je Evangeličko groblje.

1862. Konstituisani su Nemačko muško pevačko društvo i Udruženje za potpomaganje zidarskih i drvodeljskih pomoćnika za slučaj oboljenja i nesposobnosti zarade.

1863. Niža realna škola prerasta u Višu realnu školu sa šest razreda.

1864. Pri Višoj realnoj školi otvorena je zanatska škola sa trgovačkim i zanatlijskim odeljenjem. Odobreni su statuti Srpskog crkvenog pevačkog društva.

1865. Komanda Brigade seli se iz Pančeva u Zemun.

1867. Osnovani su Društvo za rasprostiranje korisnih knjiga u narodu, pozajmna Biblioteka, Pančevačko pogrebno društvo i Poljoprivredno udruženje.

1868. Izašao prvi broj prvih novina "Pancsovaer Wochenblatt", koje je uređivao, izdavao i štampao Anton Zibenhar. Osnovane su Pančevačka štedionica i Pučka banka.

1869. Izašao prvi broj prvih novina na srpskom jeziku "Pančevac", koje je uređivao i izdavao Jovan Pavlović, a štampao Anton Zibenhar. Osnovana je Pančevačka poljodelska zadruga.

1870. Konstituisana je Jevrejska crkvena opština, a iz Više realne škole izašli prvi maturanti. Objavljen je prvi broj lista "Neues Pancsovaer Wochenblatt", a Jovan Pavlović i Kamenko Jovanović dobijaju dozvolu za osnivanje prve srpske štamparije u gradu. Ispred Minoritskog samostana podignut je spomenik Presvetog Trojstva.

1871. Osnovana je Građanska škola, a mađarski jezik je uveden kao obavezan u svim razredima Više realke. Objavljen je prvi broj zabavno satirično humorističkog lista "Žiža", čiji je vlasnik, izdavač i odgovorni urednik Jovan Jovanović Zmaj i prvi broj mesečnika "Domaći lekar", čiji su vlasnici i urednici dr Konstantin Peičić i dr Ljubomir Nenadović. Osnovani su Prva Pančevačka zajednica za vađevinu i Pančevačko dobrovoljno vatrogasno društvo. Srpska pravoslavna crkvena opština formira svoju biblioteku.

1872. Ukinuta je Banatska vojna ganica a njena teritorija pripojena je Torontalskoj županiji. Pančevo u Ugarskoj dobija status slobodnog kraljevskog grada. Raspuštena je Dvanaesta nemačko-banatska vojna regimenta. Za prvog civilnog gradonačelnika izabran je Nikola Pavlović. Grad otkupljuje od vojnih vlasti Regimentsku bolnicu na Bavaništanskom putu. Kamenko i Pavle Jovanović otvorili su "Knjižaru braće Jovanović", a iz štampe je izašao prvi broj lista "Banater Post", čiji je vlasnik Karl Vitigšlager, a urednik Julius Pflug. Sazidana je klanica. Svetozaru Miletiću priređena je bakljada prilikom njegovog dolaska u Pančevo.

1873. Izašao prvi broj lista "Graničar", koji izdaje i uređuje Toša Bekić. Osnovana je Srpsko-rumunska narodna stranka. Položen je kamen temeljac Preobraženske crkve.

1874. Osnovana je Srpska viša devojačka škola. Rođen je Jovan Erdeljanović, budući etnolog, profesor univerziteta i član Srpske akademije nauka. Mita Topalović postaje privremeni horovođa Pevačkog društva. Pančevci biraju Mihajla Polita Desančića za predstavnika u ugarskom Saboru.

1875. Podignute su nova vojna bolnica i Velika kasarna. Uhapšeni su Jovan Pavlović i Kamenko Jovanović.

1876. Uhapšen je dr Svetislav Kasapinović, a Branislav Nušić dolazi na zanat kod Vase Ćurčina.

1877. Aleksandar Kasapinović zaveštava sredstva za izdržavanje Srpske više devojačke škole.

1878. Osvećena je Preobraženska crkva, a Fridrih Rada otvara treću apoteku u gradu "Kod Zlatnoga anđela". Konstituisano je Bolničko potporno udruženje pančevačke omladine.

1879. Pančevci se vraćaju gajenju svilenih buba.

1880. Objavljena je prva knjiga u "Narodnoj biblioteci Braće Jovanović". Rođen je Milan Ćurčin, budući pesnik, publicista, istoričar i prevodilac. Osnovano je Pančevačko opšte potporno bolničko društvo a Bah i Porter otvaraju tvornicu likera.

1881. Pančevo dobija grb. Rođen je Milan Predić, budući književnik i likovni kritičar, upravnik Narodnog pozorišta u Beogradu od 1944. godine. Osnovani su filijala Crvenog krsta i Mađarsko pevačko društvo.

1882. Objavljen je prvi broj časopisa "Srpkinja", čiji je izdavač i glavni urednik Jovan Popović. Pošta postaje državna ustanova. Osniva se Pančevačko-kovinska vodna zadruga.

1883. Osnovani su Lovačko društvo, Gimnastičko društvo i Fond za pomoć povređenim vatrogascima. Evangelici i Jevreji osnivaju crkvena pevačka društva.

1884. Osnovano je Društvo za obrazovanje i društveni život radnika. Stefanović otvara firmu "Gvožđar", a Milutinović i sin parnu pilanu.

1885. U sastavu pošte počinje da radi telefonsko zvanje. Osnivaju se Udruženje pančevačkih prijatelja muzike i Mađarska čitaonica.

1886. Pančevo postaje samostalni municipani grad sa županijskim pravima. Sazidan je Svetosavski dom, a pančevački Mađari osnivaju Društvo za širenje mađarskog jezika. Osnovano je Srpsko pevačko društvo "Venac".

1887. Uvedena je javna rasveta na gas. Osnovano je Udruženje zanatlija.

1888. Osvećena je sala Svetosavskog doma i svečano otvorena nova gimnazijska zgrada. Osnovano je "Prvo srpsko udruženje za predujam i štednju pančevačkih zemljoradnika i zanatlija".

1889. Objavljen je prvi broj lista "Vesnik", kojem je u početku izdavač i urednik bio Nikola M. Kosanić. Iskopan je prvi arterski bunar i podignuta je stara Svilara na Bavaništanskom putu.

1890. Objavljen je prvi broj časopisa "Posestrima", čiji su izdavači Ivan Latinović i Ljubomir Lotić. Otvoren je Dom za uboge i uređeno je Gradsko strelište. Narodna bašta i strelište osvetljeni su sa 12 fenjera. Mita Đ. Palić otvara radnju "Kod Zlatne ćupe".

1891. Zvanično su imenovane gradske ulice i trgovi. Umro je prota Vasa Živković. Ljubomir Nenadović objavio je "Sanitarne prilike Pančeva". Osnovano je Društvo za tociljanje.

1892. Objavljen je prvi broj mesečnog lista "Hataror", koji uređuje Feuman Đula. Vašari u gradu su Đurđevski, Petrovski i Gospojinski. Rimokatolička crkvena opština kupuje štapsku zgradu.

1893. Objavljen je prvi broj časopisa "Spomenak", čiji je izdavač i urednik Ivan Martilović. Osnovani su Srbska čitaonica, Pančevačka komersionalna banka i štedionica i Pančevačko društvo Lojd.

1894. Puštena je u saobraćaj pruga Pančevo-Bečkerek i otvorena je telefonska centrala sa 30 pretplatnika. Deo štapske zgrade adaptiran je u grand hotel "Hungaria". Osnovana je Dobrotvorna zadruga Srpkinja pančevačkih a Rudolf i Eduard Hauzer otvaraju livnicu i radionicu za popravku mašina.

1895. Osnovani su Evangeličko žensko društvo Gustafa Adolfa i Društvo narodne kuhinje. Podignuta je dvospratna Građanska škola.

1896. Puštena je u saobraćaj pruga Pančevo-Vladimirovac i podignuta zgrada železničke stanice na levoj obali Tamiša.

1897. Odobren je Statut Društva pančevačkih ribara. Isidora Sekulić se zapošljava u Višoj devojačkoj školi. Ćurčin i Stojanović otvaraju tkaonicu platna.

1898. Osnovana je Rimokatolička ženska zadruga.

1899. Osnovano je Pančevačko društvo "Sport" i izgrađena je nova Svilara na levoj obali Tamiša.



Preuzeto sa sajta Istorijskog arhiva u Pančevu